Bir Yunan aydını der ki, “Eğer Osmanlı olmasaydı, Yunan kültürü bugüne ulaşamazdı. Latinler bizi de Fransızlar gibi asimile eder ve Latinleştirirdi. Bugün hâlâ Yunan kültürünü yaşıyor olmamızı Osmanlı’nın himâyesine borçluyuz.”

Bâzı Türkçe metinlerde İ harfi yerine Ý, ş yerine þ, ı yerine ý karakterlerinin çıktığını görmüşsünüzdür. Pek çok oyun ve bilgisayar programında veyâ yabancı web sitelerinde bu hatâlara rastlarız.

Sırf bu yüzden, Türkçe metinleri okurken beynimizi yoran bu karakterlere karşı bir antipati oluşmuştur içimizde. Bir çok bilgi işlem forumunda “Türkçe karakter problemi, acil yardım!!!” başlıkları açanlara rastlamışızdır.

Peki bu tuhaf karakterlerin sırrı nedir? Neden İ yerine Ý çıkar da başka bir karakter çıkmaz. Veyâ neden Ö harfi bu tip bozulmalara uğramaz.

Bu karakterlerin bir suçu yok. Suç, ilk karakter setlerini üretirken İngilizce başta olmak üzere bir kaç Avrupa dilinin dışındaki Latin alfabesi kullanan dillerin özel karakterlerini dikkâte almayanlarda.

İlk üretilen karakter setleri her karakter için tek byte kullanıyordu ve bir yazı için bir karakter setini seçtiyseniz, o yazıda diğer setlerden bir karakter kullanma şansınız kalmıyordu. Bu setlerin en çok kullanılanı olan ISO 8859-1 veyâ Windows-1252 setlerinde Türkçe karakterlerin bir çoğu yokken, ö ve ü harflerine rastlamak mümkün. Türkçe metinler için de ISO 8859-9 veyâ Windows-1254 setlerini kullanmak gerekiyor. Siz yazınızı ISO 8859-9 seti ile yazıp kaydettikten sonra bu yazı en yaygın kullanılan ISO 8859-1 ile açılırsa karşımıza işte bu tuhaf karakterler çıkıyor.

ISO 8859-9 setinde İ harfi 221. sırada, ş harfi 254. ve ı harfi 253. sırada yer alıyor.
ISO 8859-1 setinde ise 221. sırada Ý harfi, 254. sırada þ harfi, 253. sırada ý harfi yer alıyor. Bu da Türkçe karakterlerin yerine neden bu karakterlerin çıktığını açıklıyor:

Tek sebep, farklı setlerde aynı sırada olmaları.

Türkçe yine Latin alfabesi kullanan dillerden. Daha bir de alfabesi tamâmen farklı olan diller var, Arapça veyâ Çince gibi. Diyelim ki aynı yazının içinde hem Türkçe, hem Rusça (kril), hem Çince metinler yer alacak. Bu yazıyı hangi karakter setiyle yazabiliriz?

Cevap basit, UTF-8 ile. UTF-8, unicode karakter setlerinin en meşhur olanı. Nedir özelliği derseniz, bir karakter için yerine göre birden çok byte kullanması. Yâni dünyâdaki bütün alfabelerin bütün karakterlerine bu sette yer var. Karakter seti karışıklığına yol açmadan, hepsini bir arada kullanmayı mümkün kılıyor. Bunun karşılığında ilâve yük olarak, karışık karakterlerin çözülmesi için biraz daha fazla sistem kaynağına ihtiyâç duyuyor. Bir de sık kullanılmayan karakterler kaydedildiğinde daha fazla yer kaplıyor.

Tabiî burada sık kullanılma konusunda bir “Kime göre, neye göre?” sorusu ortaya çıkıyor. Uzakdoğuluların alfabeleri Latin alfabesinden çok uzak, ama kullanan insan sayısı acabâ kıyasla ne kadardır? Sâdece Çin nüfusu düşünülürse…

Konuyu bağlayalım… Demek ki karakter problemlerinden kurtulmak için ne yapıyormuşuz, her yerde her zaman UTF-8 kullanıyormuşuz. Peki Amerikan asimilasyonuna karşı direnmek istiyorsak ne yapacağız? Başka yolu yok, onlardan daha güçlü olacağız. Yoksa bir ı harfi harddiskimizde iki byte’lık yer kaplamaya devâm edecek…

Dipnot: Hayır Amerikalılar Latin değildir, Fransızlar ve Latin Amerika ülkeleri Latin’dir. Ama bugün bizi tehdit eden daha büyük tehlike, Kızılderililer’i öldüre öldüre asimile eden Amerikan (daha kestirme yoldan Hollywood) asimilasyonudur.

Bu yazı Mustafa Dokumacı tarafından kaleme alınmış, özel izniyle Opereysin.com’da yayınlanmıştır.

Yorum Yapın

Yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız.